W podróży w Kosmos wszystko zaczyna się od jednego momentu: T-0. Ale zanim do niego dojdzie, przez dziesiątki godzin trwa coś znacznie bardziej skomplikowanego niż sam start, jest to odliczanie.
NASA ujawniła szczegóły tego procesu dla misji Artemis II i okazuje się, że to nie jest zegar. To precyzyjna, wieloetapowa operacja, w której każda minuta, a nawet sekunda ma znaczenie.
Odliczanie to nie czas, to sekwencja decyzji.
W przypadku misji Artemis II countdown zaczyna się na długo przed zapłonem silników. To ponad 40 godzin procedur, testów i kontroli, które prowadzą do momentu startu.
A każdy etap ma swój cel: sprawdzenie systemów rakiety SLS, przygotowanie kapsuły Orion i czteroosobowej załogi, weryfikacja komunikacji z centrum kontroli, synchronizacja setek zespołów na Ziemi.
To nie jest „liczenie w dół” tylko łańcuch decyzji typu GO / NO-GO (gotowi / niegotowi).Jedna niezgodność i zegar się zatrzymuje.
W trakcie odliczania do startu czas mierzony jest w dwóch zestawach: „L Minus” i „T Minus”.
„L Minus” to czas wskazujący moment startu w godzinach i minutach.
„T Minus” to sekwencja zdarzeń wbudowana w odliczanie do startu.
Są jeszcze tzw. wstrzymania czasu, które mają zapewnić zespołom naziemnym precyzyjne ustalenie okna startowego i zapewnić czas na określone zadania i procedury bez wpływu na ogólny harmonogram.
Podczas tych planowanych wstrzymań, zegar odliczający jest zatrzymywany, w tym również czas T Minus.. Czas L Minus jednak nadal płynie odliczając czas do startu.
Tankowanie: najbardziej ryzykowny moment.
Jednym z najważniejszych etapów odliczania jest tankowanie. Do rakiety trafia ponad 700 000 galonów ekstremalnie zimnego paliwa kriogenicznego.
To moment, w którym materiały kurczą się pod wpływem temperatur, a najmniejsze nieszczelności mogą zatrzymać misję. Systemy muszą działać perfekcyjnie.
To właśnie na tym etapie wcześniejsze testy wykazały problemy, jak wycieki wodoru co pokazuje, jak wymagający jest ten proces.
Terminal count czyli ostatnie 10 minut.
Najbardziej napięta część to ostatnie minuty przed startem., to tzw. terminal count moment, w którym kontrola przechodzi częściowo na systemy automatyczne, uruchamiane są końcowe procedury i zapada ostateczna decyzja o starcie.
Silniki RS-25 zaczynają pracę jeszcze przed T-0 (około 6 sek. przed startem) i jeśli wszystko jest stabilne dopiero wtedy zapalają się silniki wspomagające SRB. I nie ma już odwrotu !!!
Najważniejsze wydarzenia przed startem.
L-6 godzin i odliczanie w dół
L-6H00M - Raport pogodowy,
L-5H45M - L-5H30M - test odpowietrznika i upustu ICPS LOX (Interim Cryogenic Propulsion Stage - tymczasowy kriogeniczny stopień napędowy),
L-5H30M - L-5H10M - odpowietrzanie ICPS LOX,
L-5H10M - Końcowe odliczanie: uzupełnienie ICPS LOX,
L-5H10M - Uzupełnianie wszystkich etapów,
L-5H10M - Start 1 godzina 10 minut z zabezpieczonym wstrzymaniem,
L-5H10M - L-4H55M - Ekipa zamykająca przechodzi do białego pomieszczenia,
L-4H40M - L-4H10M - Załoga misji przechodzi do platformy startowej,
L-4H00M - Załoga misji wchodzi na pokład Oriona,
L-3H40M - L-3H10M - Przygotowanie i zamknięcie włazu modułu załogi,
L-3H10M - L-2H45M - Kontrola rozkładu uszczelnienia mechanizmu włazu,
L-2H20M - L-1H40M - Montaż/zamknięcie panelu serwisowego włazu modułu załogi,
L-1H40M - L1H30M - zamknięcie luku systemu przerwania startu (LAS) na czas lotu,
L-1H10M - Instrukcja dla dyrektora startu, wyniki skanowania systemu rakietowego i ochrony termicznej za pomocą konsoli obrazowania,
L-50M - L-40M - Ekipa zamykająca opuszcza kompleks startowy 39B,
L-50M - Ostatnie spotkanie informacyjne dyrektora testów NASA,
L-40M i wstrzymanie,
L-40M - Rozpoczyna się wbudowane 30-minutowe odliczanie,
L-25M i wstrzymanie,
L-25M - Zespół przechodzi do komunikacji Oriona z Ziemią po ostatnim briefingu NTD,
L-17M - Dyrektor ds. startów przeprowadza ankietę GO/NO GO w celu upewnienia się, że zespół jest gotowy do startu,
L-15M - Osłony wizjerów załogi opuszczone,
L-14M - Załoga krótko potwierdza,
T-10 minut i odliczanie w dół
T-10M00S - GLS rozpoczyna końcowe odliczanie,
T-8M00S - Cofnięcie ramienia dostępu załogi,
T-6M00S - GLS dąży do zwiększenia ciśnienia w zbiorniku centralnym,
T-6M00S - Uzbrojenie ładunków pirotechnicznych Orion,
T-6M00S - Orion ustawiony na zasilanie wewnętrzne,
T-5M57S - Zakończenie uzupełniania stopnia głównego LH2,
T-5M20S - Odblokowanie funkcji systemu przerwania startu LAS (Launch Abort System),
T-5M20S - NTD informuje dowódcę, że funkcja LAS jest dostępna,
T-4M40S - GLS przechodzi do kontroli upustu wysokiego przepływu LH2,
T-4M30S - Uzbrojenie systemu zakończenia lotu,
T-4M00S - GLS przygotowuje się do uruchomienia pomocniczego zespołu napędowego (APU) stopnia rdzeniowego,
T-4M00S - Rozpoczęcie pracy APU stopnia rdzeniowego,
T-4M00S - Zakończenie uzupełniania LOX w stopniu rdzeniowym,
T-3M30S - Zakończenie uzupełniania ICPS LOX,
T-3M10S - GLS przechodzi do sekwencji upuszczania 4,
T-2M02S - ICPS przełącza się na zasilanie z wewnętrznej baterii,
T-2M00S - SRB przełącza się na zasilanie z baterii wewnętrznej,
T-1M30S - Stopień centralny przełącza się na zasilanie wewnętrzne,
T-1M20S - ICPS wchodzi w tryb odliczania końcowego,
T-50S - ICPS LH2 kończy uzupełnianie,
T-33S - GLS wysyła komendę „uruchom sekwencer automatycznego startu”,
T-30S - Komputer pokładowy stopnia centralnego do zautomatyzowanego sekwencera startowego,
T-12S - Uruchomiono zapłonniki spalające wodór,
T-10S - GLS wysyła polecenie uruchomienia silnika stopnia centralnego,
T-6.36S - Uruchomienie silników RS-25,
T-0 - Zapłon SRB, odłączenie pępowiny i start,
Podczas końcowego odliczania zespoły mają kilka opcji, aby w razie potrzeby wstrzymać odliczanie.
Zespół startowy może pozostać na miejscu przez 6 minut w czasie trwania okna startowego, pomniejszone o 6 minut potrzebne do startu, bez konieczności powrotu do 10 minut.
Jeśli drużyny muszą zatrzymać zegar między T-6 minut a T-1 minutą i 30 sekundami, mogą przytrzymać go przez maksymalnie 3 minuty, a następnie wznowić odliczanie. Jeśli potrzebują więcej niż 3 minuty, odliczanie zostanie wznowione do T-10.
Jeśli zegar zatrzyma się po upływie T-1 minuty i 30 sekund, ale przed przejęciem kontroli przez automatyczny sekwencer startowy, zespoły mogą powrócić do T-10 i spróbować ponownie, pod warunkiem, że pozostało wystarczająco dużo czasu na start.
Po przekazaniu sterowania do automatycznego sekwencera startowego, jakikolwiek problem, który mógłby przerwać odliczanie, skutkowałby przerwaniem próby startu w danym dniu.
Źródło: NASA Releases Artemis II Moon Mission Launch Countdown
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz